Czajniczek Pana Russella

Nie warto rozmawiać

Michał Łaszczyk - 25 listopada

Temat zachorowań na odrę odpłynął w zapomnienie. Podwarszawskie ognisko choroby dało jednak pretekst aby rozmówić się z antyszczepionkowcami. Owocem tego była debata Jerzego Zięby i Marka Posobkiewicza, którą szerzej opisał Łukasz. Pewnie bym o tym nie mówił gdyby nie to, że jestem świeżo po najnowszej książce Paula Offita: "Złe rady: czemu celebryci, politycy i aktywiści nie są najlepszym źródłem wiedzy o zdrowiu". Offit jest szanowanym wakcynologiem (specjalistą od szczepień) i popularyzatorem nauki ze sporym dorobkiem. Ma też chyba największe na świecie doświadczenie w walce z antyszczepionkowcami. Robi to niemal zawodowo od 30 lat. To, co sądzi o takich debatach można przełożyć na polskie bagienko.

Po pierwsze. Nie podchodź do debaty jeśli prowadzący nie jest po twojej stronie. Programy telewizyjne mają zarabiać. Głównym narzędziem są ciekawe historie. W każdej opowieści musi znaleźć się jakaś ofiara, bohater i złoczyńca. We wspomnianej TVNowskiej debacie, za tego ostatniego robił Jerzy Zięba. Ofiarami byli naiwni ludzie płacący krocie za podejrzane specyfiki. Jednak łaska mediów na pstrym koniu jeździ. Wczoraj Zięba robił za chciwego szarlatana, jutro to lekarz będzie bezdusznym katem na pasku koncernów. Ofiary są zawsze te same - zwykli ludzie.
Po drugie. Jeśli przytoczysz jakieś dane, to zostaną opacznie zrozumiane. Offit odpowiedział zaniepokojonym rodzicom, czy szczepienie na 27 chorób w ciągu roku, to nie za dużo dla układu odpornościowego dziecka. Obliczył, że dotknięcie matki jest większym wyzwaniem dla zdrowia malucha, niż jednoczesne przyjęcie 10 tysięcy szczepionek. To wystarczyło, aby po mediach rozeszło się, że zaleca podawanie dzieciom 10 tysięcy szczepionek. Plotka szybko mutowała. Na spotkaniu ze studentami dziennikarstwa, jeden z uczniów na poważnie zapytał go "jak to jest być zaszczepionym 10 tysięcy razy". Najzabawniejszą wersją było podanie w lipcu 2017 informacji, że Offit zmarł w wyniku przyjęcia 10 tysięcy szczepionek.

Po trzecie. Kłócąc się z szarlatanem uwiarygadniasz go. Debatując w temacie w którym wszystko jest jasne, milcząco wspierasz tezę, że temat wart jest dyskusji. Widzowie szybko zapomną po której stronie stali eksperci. Zapamiętają tylko fakt istnienia sporu. Jak pisze Offit: "to dobrze dla telewizji, źle dla nauki i bardzo źle dla widzów". Przypomina to krytykę jaka spłynęła na Billego Nyea za debatę z kreacjonistą Kenem Hamem. Richard Dawkins napisał wówczas: "Odrzucając zaproszenie na debatę wychodzisz na tchórza. Jednak to i tak lepsze niż dać kreacjonistom to czego pragną - zainteresowanie ze strony nauki". Jerzy Zięba będzie zawsze zainteresowany takim starciem, niezależnie od wyniku. To w końcu darmowe pół godziny w telewizji na tle profesorów.
Po czwarte. Debaty z antyszczepionkowcami nie mają znaczenia. Ludzie nie podejmują decyzji o szczepieniu na podstawie danych. To czy rodzice zdecydują się zaszczepić dzieci zależy od tego jak postrzegają lekarzy i urzędników odpowiedzialnych za zdrowie publiczne. Im większe zaufanie obywateli do służby zdrowia, tym większa wyszczepialność. W krajach skandynawskich gdzie szczepienia są dobrowolne szczepi się więcej dzieci niż na południu Europy, gdzie szczepienia są obowiązkowe.

Konkluzja. Fajnie wyglądają takie wypunktowania, prawda? Łatwiej się piszę, bo nie trzeba łączyć akapitów w jedną całość. Z mniej ważnych rzeczy: lekarze chyba nie powinni dyskutować z Panem Jerzym. To nie znaczy, że nie należy mu się żaden oponent. Należy mu się, ale równy stanem. Na przykład zapłakana matka, której dziecko umarło, bo nie poszła z nim do lekarza. Albo po prostu dziecko, które wyszło z gabinetu zabiegowego. Dzieciak, który poszedł się zaszczepić aby opuścić lekcję biologii. Wyobraźcie sobie co to byłaby za debata, Zięba broniący biologi!

10 Komentarze

Chore

Homeopatyczna antykoncepcja

Michał Łaszczyk - 17 listopada

Uprawiający seks szur (zwany niegdyś "zjebem") ma nie lada dylemat. Jak to robić, aby nic nie zrobić. Jak się seksić i nie mieć dzieci. Prezerwatywy nie rosną przecież na drzewach, są więc nienaturalne, czytaj złe. O antykoncepcji hormonalnej nawet nie wspominam. Tymczasem nieszczepione ciała szurów pragną dzikiej, nieskrępowanej przyjemności. Trudno się jej oddać bez wytworów wstrętnej cywilizacji. Niestety ukochana przez szurów medycyna alternatywna najwyraźniej nie radzi sobie z antykoncepcją.

Aby odnaleźć homeopatyczną metodę antykoncepcji zapuściłem się na fora, których ludzkie oko nie powinno oglądać. Czytałem o podgrzewaniu jąder i tym podobnych zabawach. I choć przebrnąłem przez czeluści internetu, tak naprawdę niewiele znalazłem. Do wyjątków należy indyjski guru Rama Lal Gupta, autor Directory of Diseases & Cures in Homoeopathy. Antykoncepcje sprowadza do łykania natrium muriaticum. Substancji znanej jako "sól kuchenna". Podejrzewam, że gdyby ludzie wiedzieli, że za 20 zł kupują 10 gram soli, poczuliby się oszukani. Na szczęście natrium muriaticum brzmi już wystarczająco magicznie.

Polacy nie stosują homeopatycznej antykoncepcji. To dziwne, w końcu kochają karmić się homeopatyczną bzdurą. Łykają ją niemal na wszystko, od przeziębienia po raka. Jeśli wierzyć zasadom homeopatii, to takie tabletki powinny być banalnie proste w produkcji. W homeopatii substancja która leczy, to często ta sama która szkodzi, tylko mocno rozcieńczona. W takich tabletkach główną rolę odegrałaby rozcieńczona sperma. W pewnym sensie wszyscy zażywamy już homeopatyczną antykoncepcje. Jej źródłem jest nasz kolega, który masturbował się 10 lat temu. Przez dekadę mył ręce kilka razy dziennie. W zeszłym tygodniu wrzucił nam herbatę do kubka. To wystarczyło. Ilość spermy jaka została na jego palcach po 10 latach to odpowiednik homeopatycznego rozcieńczenia. Tak wiem, to absurdalnie głupie. Żaden facet nie masturbuje się tak rzadko.

Brak antykoncepcji w repertuarze medycyny naturalnej homeopaci tłumaczą w uroczy sposób. Według nich homeopatia opiera się na naturze, a natura z założenia nie może szkodzić życiu. Natura dąży do życia i chce mu pomóc. Jest to dziecięca wizja, w której natura przyjmuje cechy osobowe. Natura posługuje się moralnym kompasem i rozkminia co jest dobre. Istnieje też prostsza hipoteza niż matka natura - opiekunka ludzkości.

Medycyna alternatywna sprawdza się wszędzie tam, gdzie nie łatwo powiedzieć co się sprawdza. Czy gardło przestało boleć za sprawą jakiegoś pryskacza, czy samo z siebie? Czy dzięki tabletkom przeziębienie trwało krócej czy dłużej? W przypadku antykoncepcji łatwo zauważyć kiedy (nie)działa. Jeśli coś działa niemal zawsze i od razu, trudniej o alternatywę. Tak jak nie ma homeopatycznej antykoncepcji, tak nie ma homeopatycznej narkozy. Tam gdzie łatwo połączyć skutek z przyczyną nie ma miejsca dla medycyny naturalnej.

Czytam właśnie wydaną w tym roku książkę Jamesa Alcocka "Belief". W rozdziale poświęconym medycynie alternatywnej wymienia jej wszystkie możliwe przyczyny. Wszystkie poza tą najbardziej oczywistą. Medycyna alternatywna jest tak popularna ponieważ ta normalna nie działa, bądź nie działa jak powinna. Gdyby istniał skuteczny i szybki lek na katar, producent oscillococcinum miałby problem. Gdybyśmy umieli leczyć raka, nie byłoby grupy czułej (vulnerable group) gotowej kupić każde badziewie z lęku przed śmiercią. Oczywiście, zawsze znalazłyby się szury leczące się gwiezdnym pyłem, ale już nie na taką skale. Antykoncepcja pokazuje, że można. Dzięki temu przegrzewanie sobie jąder nie jest standardem. Smutna konkluzja żartobliwego tekstu.

12 Komentarze

Problematyczne

Potęga konwencji

Michał Łaszczyk - 07 listopada

Zacznę od banału, ale o tym nigdy za wiele. Nasza własna kultura jest dla nas nieprzezroczysta. Od środka nie widać jej schematów, irracjonalnych zasad i dziwnych zachowań. Jesteśmy nimi tak przesiąknięci, że nawet nasze najdziwniejsze zwyczaje wydają się normalne i naturalne. Istnieją jednak sposoby aby oderwać się od swojego kulturowego grajdołu i spojrzeć na siebie z zewnątrz. Bo choć nie widzimy tych wszystkich głupotek u siebie, bardzo dobrze widzimy je u innych.

Papuasi z plemienia Toulambi co chwilę walą się pięścią w głowę kiedy jedzą lub mówią coś miłego. Pamiętając o tym przenosimy wzrok na siebie i szukamy czegoś podobnego. Mnie intrygują hektolitry wody wypijane przez osoby występujące publicznie. Dziś udzielając komuś głosu, nie wypada nie ustawić przed nim butelek z wodą. Na co dzień rozmawiając z drugą osobą nie musimy co kilka zdań sięgać po wodę. Oczywiście my sami nie uważamy tego za część subtelnego rytuału przemowy. Dorabiamy do tego praktyczne wytłumaczenia, tak jak Toulambi wytłumaczyliby nam, że po walnięciu się w głowę od razu jest lepiej.

Drugą metodą aby dostrzec co z nami nie tak, jest spojrzenie wstecz. Im dalej się cofamy, tym nasza własna kultura staje się coraz bardziej obca. Wtedy również zauważymy, że na czarno-białych filmach z wystąpień polityków nigdzie nie ma żadnej wody. Ta metoda jest o wiele trudniejsza, bo grzebiąc w przeszłości w oczy rzucają się jedynie najdziwniejsze rzeczy. Ostatnio dużo poświęciłem blackface. Nie ma na to chyba polskiej nazwy, ale najlepszą byłaby "twarz czarnucha". Otóż od połowy XIX wieku, przez około sto lat, istniała osobliwa konwencja przedstawiania osób czarnych. Kiedy biały aktor odgrywał czarną postać. towarzyszył temu charakterystyczny makijaż. Poza czarną pastą do butów i wełnistą peruką były to bardzo szerokie, czerwone usta. I można by to zrozumieć gdyby nie to, że taki makijaż nakładano też czarnym aktorom! Czarni aktorzy odgrywający stereotypowego czarnego byli dodatkowo przemalowywani na czarno!

Najbardziej kultowa scena z użyciem blackface pochodzi z filmu Everybody Sing z 1938. Młoda Judy Garland gra w nim białą nastolatkę rozkochaną w jazzie. W końcu ucieka od rodziców i przychodzi do znanej sobie restauracji na przesłuchanie. Dla nas najciekawsze jest to, że właściciel restauracji nie rozpoznaje, że Judy nie jest czarna! Blackface nie jest więc tanią karykaturą czarnych. Gdyby chodziło o podszywanie się pod osoby czarne makijaż ten mógł być bardziej subtelny i wiarygodny. Jest to przyjęcie pewnej znanej wszystkim konwencji, która mówi, że osoba z szerokimi czerwonymi ustami, jest murzynem. Blackface nie zamienia białych w czarnych, ale niejako podpisuje ich jako czarnych i od tej chwili tak się ich odbiera.

Przemiana bez konieczności naśladowania tego, w co się zmieniamy to intrygująca możliwość. Wystarczy użyć znanej wszystkim konwencji i stajemy się bardziej prawdziwi, niż gdybyśmy ściśle odwzorowali pierwowzór. Współcześnie mamy wiele podobnych zjawisk i w ramach ćwiczeń intelektualnych można ich sobie poszukać. Mi jako pierwsza do głowy przychodzi Rafalala. W naszym kraju jest ona symbolem transwestyty. Jeszcze chwilę temu, patrząc z wewnątrz własnej kultury była mężczyzną przebraną za kobietę. Teraz, dzięki blackface widzimy, że Rafalala nie przebiera się za kobietę, ale przebiera się w strój uznawany powszechnie za stosowny dla mężczyzn, chcących uchodzić za kobietę.

Przebieranie się mężczyzn za kobiety, wyglądało różnie w różnych czasach. Używano do tego masek, rekwizytów czy ściśle określonych gestów. Zarówno wtedy jak i dziś tacy mężczyźni uważali, że odwzorowują kobietę w najlepszy możliwy sposób. Obecny wizerunek stawia m.in na przesadny makijaż inspirowany drag queen. Zabawne, że choć jestem świadom tych mechanizmów, to i mi obecny wizerunek wydaje się najbliższy "prawdziwej kobiety". Jednocześnie wiem, że równie dobrze sprawdziłaby się inna konwencja. Na przykład taka, że mężczyzna pomalowany na niebiesko jest kobietą. Wtedy to niebieską twarz uważałbym za najbliższą "kobiecemu oryginałowi". Świadomość tych zjawisk przy jednoczesnym im uleganiu dosłownie wysadza umysł. Także życzę wszystkim radosnego buuuum!

8 Komentarze

Straszne

Groza przepalonej żarówki

Michał Łaszczyk - 03 listopada

Scena rysuje się następująco. Grupa bohaterów trafia do upiornego domu. Mieszkanie wygląda zwyczajnie. Widzom należy się więc podpowiedź czemu jest upiorne. Swój zdradliwy charakter dom ujawnia zwykle w ten sam, osobliwy sposób. Psują się w nim ściśle określone przedmioty. Większość usterek pozostaje niezauważona. Zacinająca się szuflada i przeciekający kran nie tworzą atmosfery grozy. Mieszkanie nie uchodzi za przeklęte gdy zapowietrzą się grzejniki. Obluzowany uchwyt na papier toaletowy to jeszcze nie powód aby w filmie podłożyć złowieszczą muzykę.

Co innego urządzenia elektryczne. Broń Boże aby same się włączały i wyłączały. Każda przepalona żarówka to znak. O rety, telewizor stracił sygnał i zaczyna śnieżyć! Radio traci zasięg - Matko Przenajświętsza, co się dzieje?! Wyświetlacz LCD pokazuje dziwne znaczki - tego już za wiele, uciekajmy! Ze wszystkich możliwych rzeczy do popsucia, zło upodobało sobie urządzenia na prąd. Wyjaśnienie tego fenomenu wydaje się proste, a przesądy związane z elektrycznością mają zabawne konsekwencje.

To nie Steve Jobs połączył technikę z magią. Dokonał tego Luigi Galvani w 1781. Szurał on zdechłą żabę prądem, a ta, ku jego zdziwieniu, pomachała łapą. Cóż to musiało być za odkrycie, prąd może ożywić martwe ciało! Parę lat później jego siostrzeniec Giovanni próbował tego samego z ludźmi. Co prawda jego próba ożywienia wisielca w Londynie nie powiodła się, ale prąd budził nadzieje. Na salonach Europy zagościła nowa quasi-religia odwołująca się do zjawiska magnetyzmu - mesmeryzm. Elektromagnetyzm wzbudzał niezdrowe emocje jawiąc się jako brama do życia po śmierci.

Moda na rozmowy z duchami z połowy XIX wieku nieprzypadkowo zbiegła się z takimi wynalazkami jak telegraf. Kiedy nauka dowiodła istnienia niewidzialnego pola elektromagnetycznego, aż prosiło się wcisnąć tam duchy. Istnienie tajemniczej przestrzeni, z której w pewnych okolicznościach dobiegać mogą jakieś sygnały, traktowano niemal jak dowód zaświatów. Kiedy do społeczeństwa dotarło, że jesteśmy dosłownie skąpani przez otaczające nas promieniowanie, na jego falach zaczęli szaleć surferzy w postaci zmarłych. Nim uporaliśmy się z tą fantazją, zmarli zadomowili się już w naszych radiach, telewizorach i gniazdkach elektrycznych.

Na przekonaniu, że prąd ma coś wspólnego z życiem po śmierci wyrosła wiara, że wszelkie zakłócenia elektromagnetyczne są związane z duchami. Zastępy amatorów uzbroiły się więc w pipcząc-migoczące urządzenia i ruszyły w teren szukać duchów. W ruch poszły liczniki Geigera, detektory pola elektromagnetycznego (EMF), kamery termowizyjne i mikrofony. Pisząc to zajrzałem na stronę polskiego sklepu łowców duchów, oferującego taki sprzęt. W opasłych opisach detektorów znalazłem wszystko poza odpowiedzią na pytanie "jak". Jak duch obniża temperaturę w pomieszczeniu, lub wychyla wskazówkę jakiegokolwiek innego detektora? Dopóki tego nie wiemy, równie dobrze możemy przeszukiwać nawiedzone miejsca alkomatem i będzie to równie sensowne. Najważniejsze aby miał baterie. Dzięki elektryczności każdy obywatel wraz z rachunkiem za prąd otrzymuje szczyptę nadnaturalnych zjawisk gratis.

16 Komentarze

Problematyczne

Gdzie się podziali kanibale?

Michał Łaszczyk - 14 października

Są na świecie rzeczy tak oczywiste, że nie ma sensu pytać o dowody. Na przykład czarownice. W XVI i XVII wieku uważano, że czarownice po prostu są. Co prawda nikt nie widział latającej czarownicy, ale każdy znał kogoś, kto znał kogoś, kto ją widział. Były ryciny, opowieści uchodzące za prawdziwe i prawdziwy strach przed magią. To wystarczyło, aby traktować czarownice za pewnik. Można z tej wiary drwić. Można tłumaczyć ją pustymi frazesami o braku edukacji i o ograniczonym dostępie do wiedzy. Tymczasem niepytanie o dowody wciąż ma się świetnie. Wiele wspólnego z czarownicami mają jegomoście, znani jako kanibale.

Od przynajmniej 100 lat podejrzewamy, że ludożerca jest bardziej konstrukcją literacką niż faktyczną osobą. Przed wojną pisał o tym Jan Bystroń. Kanibalizm był cechą oznaczającą obcego, podobnie jak brzydki zapach i paranie się magią. W XVII wieku we Francji, za ludożerców uchodzili Polacy, którzy mieli przejąć ten zwyczaj od Sarmatów. W tym samym czasie Polacy przypisywali jedzenie ludzkiego mięsa Kozakom i Żydom. Od starożytności, kanibale żyli tuż za granicami znanego nam świata. Tam gdzie kończyła się mapa, tam żerowali kanibale. W czasach wielkich odkryć geograficznych namnożyło się nieznanych krain, a zatem zaroiło się od ludożerców. Podróżnicy donosili o kanibalach, pomiędzy historiami o smokach a opowieściami o dwugłowych mieszkańcach antypodów.

Niewiele pomógł najazd etnografów, którzy wyruszyli w teren aby opisać kanibali. Badacze egzotycznych ludów, nie ważne gdzie i kiedy przybywali, za każdym razem trafiali w niefortunny moment. Był to dokładnie ten, w którym dana społeczność przestała być kanibalami. Masz ci los. Za to bardzo chętnie, owe dzikie plemiona oskarżały o kanibalizm swoich sąsiadów. Nie ważne zatem gdzie udali się etnografowie, ludożercy byli zawsze gdzieś obok. Frustracja ta doprowadziła Williama Arensa do słynnej monografii kanibalizmu The Man-Eating Myth. Po przekopaniu się przez tony relacji o kanibalach, Arens nie natrafił na ani jedno wiarygodne świadectwo, potwierdzające istnienie zwyczaju zjadania ludzi.

Trzeba zaznaczyć, że Arens nie przekreślał istnienia kanibalizmu jako takiego. Na świecie zdarzają się przypadki survival cannibalism, czyli jedzenia innych ludzi z głodu. Trafiają się też kreatywni psychopaci, którzy poza zabijaniem ludzi, mają fantazje by ich jeszcze wszamać. Jednak według Arensa nigdzie na świecie, nie uważano kanibalizmu za coś normalnego. Nigdzie nie był postrzegany przez ogół społeczeństwa jako zachowanie dopuszczalne. Wszędzie był on patologią. Jeśli kanibalizm był gdzieś akceptowany, to nie był to kanibalizm dosłowny, a symboliczny. Do takich można zaliczyć jedzenie popiołów po zmarłych przez hinduskich aghori, czy spożywanie ciała swojego bóstwa pod postacią zbożowego opłatka.

Praca Arensa spotkała się z falą sprzeciwu. Krytyczni byli szczególnie ci autorzy, którzy kilka lat wcześniej wydali książkę z sensacyjnym kanibalem w tytule, jak Marvin Harris. Obecnie sądzimy, że książka Arensa nie przekreśla kanibalizmu. Pokazuje jednak, że ludożerstwo było wśród egzotycznych kultur jakimś absolutnym marginesem. Zainspirowała też badaczy z całego świata, do przeglądu "dowodów na kanibalizm" na swoim lokalnym poletku. Na polskim gruncie dokonał tego Waldemar Kuligowski. Przyjrzał się on najsłynniejszym opisom kanibali autorstwa polskiego podróżnika Krzysztofa Arciszewskiego. Okazało się, że i on nie widział kanibali, a jedynie znał kogoś, kto znał kogoś, kto ich widział.

Choć kanibale gdzieś tam pewnie żyli, to są zjawiskiem tak rzadkim, że praktycznie mitycznym. Jedzenie ludzi podkreśla nieludzki charakter danej grupy. Nie przez przypadek ludźmi karmią się wilkołaki, wampiry, zombie, i inne wymyślone stwory. Ludożerstwo jest charakterystycznym elementem historii wymyślonych. Jeśli gdzieś pojawiają się kanibale gotujący ludzi w kotłach, to może być to sygnał, że coś z tą historią jest nie tak.

18 Komentarze

Straszne

Opętanie jako spektakl

Michał Łaszczyk - 07 października

Gdybym był gejem, za kanał "Uwaga! Naukowy Bełkot" poczochrałbym Dawidowi pingwina. Kanał Dawida Myśliwca to jedno z najlepszych rzeczy jakie przytrafiły się polskiemu youtube. Za takimi pochwałami tradycyjnie czai się jakieś "ale". Problemem popularyzatorów nauki jest skakanie po tematach modnych i chodliwych. Tematach odległych od ich specjalności i wykształcenia. Dawid w jednym filmie opowiada o ewolucji dinozaurów, w drugim wyjaśnia fazy snu, by następnie zgłębiać tajemnice czarnych dziur. Dodajmy, że Dawid Myśliwiec jest chemikiem. Na teren nauk społecznych Dawid zapuszcza się rzadko i ostrożnie. Kiedy najedzie to obce sobie królestwo, wojuje na nim jedynie przyrodniczym orężem. Mówiąc inaczej - opisuje zjawiska kultury językiem biologii. Przynosi to dziwne efekty, czego przykładem jest film o opętaniach.

Przez kilkanaście minut Dawid wymienia mniej lub bardziej egzotyczne choroby, które mogą wywołać opętanie. Pomija jednak najprostsze wyjaśnienie, czyli to, że opętani udają. Być może dobrze wychowany Dawid uznał takie wytłumaczenie za niestosowne. Ja będąc prostym chamem, nie mam takich oporów. Jestem przekonany, że warczenie na krzyż ma więcej wspólnego z aktorstwem niż z epilepsją. Humaniści nie widzą w takim zachowaniu oszustwa. Wcielanie się w role nie jest niczym złym, robimy to przecież bez przerwy. Jesteśmy inni na obiedzie u teściów, inni na wypadzie ze znajomymi, inni w pracy. Rola opętanego jest jedną z ciekawszych kreacji w jakie można się wcielić.

Opętanie jest nierozerwalnie związane z religijną dekoracją. Kiedy mam katar dopada mnie niezależnie od tego gdzie jestem. Choroba nie konsultuje ze mną, kiedy pocieknie mi z nosa. Tymczasem opętany potrzebuje sceny do odegrania swej roli. Złe duchy nie wchodzą w nasze ciała w pracy lub w tramwaju. Najlepsze są do tego religijne klimaty. Do przedstawienia potrzebna jest widownia, która zrozumie co właśnie ma miejsce. Im lepiej zaznajomiona z opętaniem tym lepiej. Stąd opętani rekrutują się z środowisk głęboko religijnych, a obecność księży egzorcystów jedynie je nasila. Goffman w swojej słynnej książce opisał dziwny przypadek pacjentów z oddziału psychiatrycznego. Choć na co dzień funkcjonowali w miarę normalnie, coś dziwnego działo się przy lekarzach rezydentach. Przy uczących się, młodych lekarzach ich choroby nabierały podręcznikowego charakteru. Wizyta lekarza wywoływała u nich objawy, których zwykle nie mieli. Zupełnie jakby nie chcieli zawieść lekarzy, którzy przychodzili z nadzieją zobaczenia znanych im z książek symptomów.

Wbrew temu co mówi Dawid Myśliwiec opętania nie wyjaśnimy biologią. Opętania różnią się w zależności od kultury, religii, regionu świata i czasów. Scenariuszy dla opętanych nie piszą patogeny. Instrukcje "jak być opętanym" pochodziły z opowiadań i obserwacji innych nawiedzonych. Dzisiejsi opętani wzorują się głównie na filmach. Jeśli wszystko się uda, opętany może odbębnić sukces. Jeśli jego opętanie zostało uznane przez wspólnotę za prawdziwe, może czuć się wyróżnionym przez siły nadprzyrodzone. W ten sposób opętany staje się aktorem idealnym, który wierzy w odgrywaną przez siebie rolę. No, prawie idealnym.

Filmik u góry to scena z serialu Westworld, w wykonaniu mało znanego aktora Louisa Herthuma. Harthum odgrywa tu rolę robota z wieloma osobowościami, które można przełączać niemal za pstryknięciem palca. Jest to mniej więcej to, do czego przekonują nas opętani. Teoretycznie tak powinno wyglądać przejmowanie naszego ciała przez kogoś innego. We wrzuconym na youtube tydzień temu wykładzie zauważa to Mirosław Kocur. Mirek jest ekscentrycznym szefem wrocławskiego instytutu kulturoznawstwa, specjalistą od teatru. Znamienne, że antropolodzy teatru specjalizują się też w opętaniach. Wcielanie się w innych bez wątpienia było kiedyś czymś niezwykłym. W XXI wieku wygląda to coraz bardziej groteskowo. Umiejętności aktorskie opętanych odbiegają od tych prezentowanych przez zawodowych aktorów. Tymczasem religie przekonują, że tarzanie się po podłodze jest bardziej niezwykłe niż realistyczne odegranie innej osoby. Choć opętani naśladują aktorów, to jednocześnie postrzegają swoją kopie opętania za bardziej prawdziwą, niż filmowy oryginał który naśladują.

5 Komentarze