Jeśli jakaś krowa podpadła nam swoim zachowaniem, możemy życzyć jej muzułmańskich lub żydowskich rzeźników. W przypadku, kiedy krowa nagrabiła sobie jeszcze bardziej, możemy nasłać na nią kosmitów. Krowy padają ofiarami inwazji międzyplanetarnej mniej więcej od lat 60, od kiedy to odnotowuje się tzw. "dziwne okaleczenia bydła". Owe dziwne okaleczenia to m.in. usunięte narządy rozrodcze, laserowe, chirurgiczne cięcia oraz brak krwi w martwych, krowich ciałach. W rzeczywistości ogrom tym "dziwnych okaleczeń" stanowią prozaiczne otarcia, stłuczenia, ugryzienia, obrzęki, siniaki i różnego rodzaju choroby.

Okaleczanie zwierząt przez kosmitów ujrzało światło dzienne, w 1967, kiedy to gazeta The Pueblo Chieftain opublikowała historię klaczy o imieniu Lady. Jej właściciel Harry King, odnalazł ją nieopodal rancza martwą i częściowo oskórowana. Klimat całemu wydarzeniu nadały dziwne, wypalone znaki, znalezione w promieniu kilkudziesięciu metrów od padłego konia przez rodzina Kingów. Kiedy historia trafiła do gazet, pobliscy mieszkańcy zaczeli donosić, jakoby widzieli w ten felerny dzień dziwne trójkąte statki unoszące się nad okolicą. Na miejsce zjechały watahy ufoenztuzjastów, zaś John Altshuler, patalog-amator orzekł, iż to, co zobaczył podczas autopsji, „wykraczało poza ludzką wiedzę”. Czyli wiadomo, kosmici zarąbali krowę. Sprawa nabrała na tyle dużego rozgłosu, że Uniwersytet w Kolorado wysłał na miejsce doktora weterynarii Roberta Adamsa. Adams orzekł, iż obrażenia klaczy były wynikiem działania padlinożerców, niestety wieści o kosmitach mordujących bestialsko zwierzęta (a w przyszłości pewnie i ludzi), rozeszły się już po Stanach.

Pod koniec lat 70, m.in. na wniosek kongresmena Floyda Haskella, sprawą zajęło się FBI. W raporcie (dostępnym w internecie) agenci federalni zaistniałą sytuację przypisują drapieżnikom i naturalnym formom rozkładu. Nieliczne przypadki z Kolorado, uznano za celowe działanie człowieka, który mógł czerpał przyjemność z okaleczenia zwierząt. To, co wcześniej przypisywano kosmitom, okazało się robotą skunksów, myszołowów, łasic, much i robaków. Pomysł, że ktoś zainteresowany jest w pierwszej kolejności krowymi genitaliami, wynikał z naturalnego faktu żerowania drapieżników na miękkich tkankach ciała, zamiast przebijania się przez grubą, bydlecą skórę. Chirurgiczne cięcia okazały się pęknięciami skóry od nadymania się i puchnięcia martwego zwierza. Profesjonalne dochodzenia nigdy nie wykroczyły poza wyjaśnienia naturalne. Na drapieżniki wskazał w swoim studium nad okaleczeniami w Nowym Meksyku Kenneth Rommel (dokument znany, jako Raport Rommela). Na psy, jako przyczynę rzekomo niewytłumaczalnych ran wskazał zoolog Ron Magill, badający przypadki z Florydy w 1996. W tym samym roku, dzikie psy zostały uznane za sprawców także przez profesora weterynarii Alana Herron z Uniwersytetu Miami.

Oczywiście jest pewien podgatunek ludzi, którzy nigdy nie uwierzą w trywialne wyjaśnienia. Takim osobom potrzebna jest sensacja i spisek. Bardzo popularnym wyjaśnieniem stał się tajemniczy kult, w domyśle satanistyczny, który ciachał krowy w celach religijnych. Do jednej z ciekawszych teorii należą rozważania emerytowanego oficera armii Thomasa Beardena, pochodzące jeszcze z czasów zimnej wojny. Według Beardena „okaleczenia są fizyczną manifestacją nadświadomości społeczeństwa, które w jakiś sposób uświadamia sobie, że Związek Radziecki dokona inwazji na świat zachodu w przeciągu 3 lat”. Krowy miałyby reprezentować Stany Zjednoczone zaś ich rany miały być „zapowiedzią chirurgicznie precyzyjnych operacji Sowietów”. Usunięcie narządów płciowych „symbolizować miał kres rozwoju amerykańskiego społeczeństwa”, zaś odgryzione uszy i języki koniec wolności słowa.

Oczywiście, istnieje spora grupa ludzi obwiniająca przybyszów z innych planet. Kosmici najwyraźniej potrzebują krowiej krwi i krowich penisów do swoich niecnych eksperymentów. Kilka lat temu hitem internetu został artykuł ufolożki Lindy Moulton Howe Scientific Data Supports Theory That Mutilated Montana Cow Dropped from Sky and Bounced. Howe badała pastwisko, na których znaleziono martwe krowy. Na podstawie wygniecionej trawy i ułożenia krowich nóg wywnioskowała, iż krowy zostały podniesione w powietrze przy pomocy wiązki holowniczej i zginęły w wyniku upadku z dużej wysokości. Tak, dokładnie tak jak pokazuje się to w bajkach!

Zaskoczył mnie rozmiar dyskusji nad ugandyjskim księdzem Johnem Bashoborą. Cuda, jakie przypisuje się Bashoborze, stały się w końcu przedmiotem debaty politycznej, debaty dość słabej i przewidywalnej. Argumenty lewej strony wydają się ogólnikowe. Argumenty prawej, no cóż... Według Roberta Tekieli, w czasie rekolekcji na Stadionie Narodowym "trzeba było dociskać ludzi kolanami do ziemi, bo wiele osób zaczęło lewitować".

Sedna problemu szukałbym gdzie indziej. Tak się składa, że najnowszy numer czasopisma Skeptic przynosi artykuł Justin Chapmana Witch Doctors and Con Artists. Chapman jest reporterem pracującym w Ugandzie, skąd relacjonuje ugandyjski rynek przepędzania złych duchów. Kanwę artykułu stanowi historia Ronalda Kapungua, oskarżonego o czarnoksięstwo przez mieszkańców jednej z wiosek. Jak się okazuje, w Ugandzie mamy do czynienia z rozwiniętym segmentem uzdrawiaczy, którzy przy pomocy ziół, alkoholu i mleka, "odkażają" domy po "zbiegłych czarownikach'. Oczywiście nie za darmo. Koszt takiej usługi to od 500 000 do 1 000 000 szylingów ugandyjskich (od 700 do 1400 zł), co dla ugandyjskich wieśniaków stanowi sporą sumę.

Ojciec Bashobora ma w tamtej części świata dużą konkurencje. Pastor i uzdrowiciel Enoch Adeboye, został uznanym przez Newsweek jedną z 50 najbardziej wpływowych osób na świecie. Matthew Ashimolowo i David Oyedepo na wypędzaniu złych duchów zbili majątki warte dziesiątki milionów dolarów. W Nigerii ilość licytujących się na lepsze wskrzeszenia teleewangelistów osiągnęła taki poziom, że tamtejsza Nigerian Broadcasting Commission musiała zakazać telewizyjnych transmisji cudów na życzenie.

Największą czkawką odbiło się leczenie bezpłodnych kobiet przez Kenijczyka Gilbert Deya. Deya i jego żona leczyli bezpłodność wykradając niemowlaki z kenijskich szpitali. Nim proceder ujrzał światło dzienne, Deya był już w Wielkiej Brytanii, gdzie ma swój kościół w każdym większym mieście. Dzieciaki są niestety podwójną ofiarą tych chrześcijańskich zabobonów. W Afryce przybrał na sile ruch przepędzania szatana z małych dzieci. Porzuca się je lub poddaje egzorcyzmom, wszystko w imię Jezusa. Rozmiar tych praktyk onieśmiela. Tylko w Nigerii w ciągu ostatniej dekady, porzucono z tego powodu około 15 tysięcy dzieci, zaś około tysiąca zostało zamordowanych. Jak poznać opętane dziecko? W jednej ze swych książek (Unveiling The Mysteries of Witchcraft) tłumaczy to, niezwykle popularna w Afryce ewangelista Helen Ukpabio. "Jeśli noworodek płacze w nocy i gorączkuje, znaczy że jest sługą szatana". Ukpabio musi mieć niezłego zajoba na punkcie diabelskich dzieci, bo kręci o nich nawet filmy.

Choć wcześniej nigdy nie słyszałem o Ojcu Bashobora, można było założyć, że tego typu persona przybędzie właśnie z Ugandy. Władze Ugandy przywiązują dużą wagę do demonów i opętań. Od 1957 roku w Ugandzie obowiązuje "ustawa o czarownictwie", o jakiej tylko Tekieli mógłby pomarzyć. Bardzo na serio traktuje zagrożenie związane z praktykowaniem magii i wymierza konkretne kary za rzucanie klątw i uroków. Kilka lat temu, ugandyjska minister ds informacji Mary Karoro Okurut, chciała walczyć z piratami drogowymi poprzez montowanie ołtarzy modlitewnych na szczególnie niebezpiecznych odcinkach: "jako praktykująca chrześcijanka, nie mogę zamknąć oczu na świat złych duchów i ich działań".

Nie wiem, kim jest Bashobora, (co ciekawe, nie znają go także ugandyjscy sceptycy), ale wierzę, że prezentuje poziom ciut wyższy niż zaprezentowany tu afrykański standard uzdrawiania. Kimkolwiek by nie był, nie jestem pewien czy chciałbym przetransmitować do nas aurę cudów jaką ze sobą niesie, wraz ze wszystkimi jej konsekwencjami. Pamiętam, że jeszcze 10 lat temu telewizję publiczną stać było, aby w prime time zapodać dokumenty o Reinhardzie Bonnke, chyba najsłynniejszym afrykańskim uzdrowicielu. Bonnke jeździł po Afryce i wskrzeszał zmarłych, a na jego spotkania złaziły się dosłownie miliony ludzi. Tymczasem nasza telewizja pokazała go w zaskakująco racjonalnym, wręcz okrutnym świetle, jako oszusta i wyłudzacza. Obecnie, mimo że afrykańskie cuda pukają do naszych drzwi, jakoś nie mogę sobie wyobrazić, by coś podobnego mogło polecieć w jutrzejszej ramówce. Ot, taka smutna konkluzja.

Paszkwil na temat kolorowych tasiemek, jakimi obklejają się sportowcy, siedział w mojej głowie od kilku miesięcy. W czasie wizyty w ośrodku zdrowia, spostrzegłem kiedyś plakat tego badziewia. Pomyślałem sobie, "Niee, tak być nie może! Mambo jambo w publicznej placówce zdrowia?". Plakat przedstawiał roznegliżowaną babeczkę, obklejoną japońskimi taśmami. Wróciłem po kilku minutach, aby zrobić temu czemuś fotkę, to jak na złość, jakaś laska usiadła tak, że zasłaniała plakat. Miałem dziwne wrażenie, że niezależnie jakbym panią nie przeprosił o przesunięcie, to i tak zabrzmię jak: "ej sorry, jestem zbokiem i muszę cyknąć focie cyckom na plakacie”. Zburzyło mi to koncept notki.

Notka wyszłaby zresztą mało konkluzyjna, jako że większość badań na temat taśm to świeżyzna sprzed paru miesięcy. Od tego czasu ilość japońskich taśm na ciałach sportsmanów i sportsmanek stała się wprost proporcjonalna do sportowego celebryctwa. Moją czarę przelał dopiero materiał, który poleciał w głównym wydaniu Faktów. Przy okazji sukcesów obklejonego taśmami Jerzego Janowicza, mogliśmy wysłuchać innych naszych reprezentantów zachwalających wspaniałe, przeciwbólowe właściwości kolorowej taśmy. Trzyminutowy materiał kończy 5 sekundowa cicha wypowiedz lekarza, o braku naukowych dowodów na skuteczność tego kolorowego ustrojstwa, ale kto by tam oglądał do końca.


Taśmy, którymi obklejają się sportowcy to w istocie odgrzewany, paramedyczny, kotlet. Taśmy wymyślił japoński kręgarz Kenzo Kase w latach 70tych. Na ciałach sportowców taśmy zawitały już na igrzyskach w Seulu w 1988, jednak szerszej publiczności dały się poznać na dwóch ostatnich olimpiadach, w Pekinie i Londynie. W odróżnieniu od tradycyjnych taśm, które owija się wokół stawów w celu ich wsparcia i usztywnienia, kinesio taśmy przykleja się bezpośrednio na obolałych miejscach. Taśmy uśmierzają ból, a ilość zakamarków ludzkiego ciała, do jakich można je dokleić wydaje się niezbadany. Reklamowane jako wytwór super technologii, sztuczna skóra, czy coś podobnego, kinesio taśmy to po prostu bawełniane szmatki.

Czy naklejenie bawełnianej szmatki rzeczywiście działa tak zbawiennie? W zeszłym roku, brytyjska Advertising Standards Authority, zajmująca się przestrzeganiem brytyjskiego kodeksu reklamowego, podtrzymała skargę, jaka wpłynęła na niebieskie taśmy. Uznano, że opis działania i lista schorzeń, na które miałyby pomagać nie odpowiada rzeczywistości. Do tej pory doczekaliśmy się czterech metaanaliz, które podsumowują dotychczasowe badania nad skutecznością japońskich taśm. Konkluzje są różnorakie. Izraelscy badacze zwracają uwagę, że choć taśmy mogą przynieść chwilową ulgę, na dłuższą metę nic nie dają. Brytyjczycy są nieco ostrzejsi i nie zalecają używania kinesio taśmy w praktyce medycznej. Inni naukowcy dostrzegają pewne zalety taśmy i pomimo potrzeby dalszych badań, wiążą z nimi pewne nadzieje. W żadnym jednak wypadku szału nie. Z punktu widzenia badań klinicznych nie sposób wyjaśnić popularności japońskiej taśmy. Jak na tak popularny produkt, jest zaskakująco mało dowodów, na to, że kinesio taśma rzeczywiście łagodzi ból. Smaczku dodaje fakt, że prawie wszystko, co opublikowano na ten temat, wydano w ostatnich dwóch latach. Na jakiej więc podstawie ekipy fizjoterapeutów i masażystów obklejali swoje gwiazdy kolorowymi pasami wcześniej, skoro nie było żadnych badań na ich temat? Absolutnie żadnych, nic o ich skuteczności, nic o ich ewentualnej szkodliwości, czarna, naukowa dziura.

Przyzwyczaiłem się, by nie wymagać zbyt wiele od sportowców. W swoim życiu pamiętam już kilka "cudownych wynalazków", jakimi to masowo obklejali się gdzie popadnie. Starsi czytelnicy być może pamiętają plastry na nosach, jakie pod koniec lat 90tych ochoczo nosili piłkarze. Miały one poprawiać oddychanie, czy coś takiego. Co trzeci piłkarz, jaki biegał na ekranie telewizora, miał taki plaster, dzięki czemu wszyscy wyglądali jak po sobotniej scysji w remizie, z połatanymi nosami. Jakoś obecnie nie widzę tych plastrów, czyżby tlen przestał być potrzebny piłkarzom?

Mam dziwne wrażenie, że kinesio taśmy czeka ten sam los. Aby odbijać piłkę jak Venus Williams czy pedałować jak Lance Armstrong, niestety nie wystarczy obkleić sobie ręce kolorową taśmą. W wypadku Armstronga akurat wiemy, co trzeba zrobić - taśma przyda nam się jedynie, jako plaster po nakłuciach igłą. Przypomina mi to jakiś rodzaj naśladowniczej magii, gdzie wykonywanie tych samych czynności przynieść ma tę samą sławę i pieniądze. Jak zauważyło czterech włoskich autorów, w artykule "How much is Kinesio taping a psychological crutch?" kinesio taśmy przynoszą efekt w około 45% przypadków, kiedy placebo skutkuje średnio w 30% przypadków. Niższa średnia placebo wynikać może z braku jednej, standardowej taśmy, jaką należało zastosować - jak wiadomo, znamy lepsze i gorsze placebo. Tak czy owak, ulgę przynieść może wszystko, naklejenie na siebie folii, przyklejenie liści, wszystko, w co tylko uwierzymy, że pomaga. Tenisiści z przyklejonym na czole kryształem, poprawiającym percepcję lecącej piłki - po tylu latach bloga nic mnie już nie zdziwi.

Trwa krucjata przeciwko miernocie, jaka wylewa się ze szkół i zalewa, rzekomo niezwykle inteligentne jak dotąd społeczeństwo. Jak co roku, mniej więcej w czasie matur, ze swych zatęchłych pergaminem pieczar, wyłażą pomstujące na młodzież dziady. Retoryka jest zawsze ta sama. Zaczyna się „bo za naszych czasów..", a kończy "teraz młodzi już tak nie potrafią". Zauważyłem, że tegoroczna walka z tępym nastolatkiem jest nieco dłuższa. Rozpoczęła się już kilka miesięcy temu, od danych na temat czytelnictwa. Następnie dziennikarze pochylali się nad żenującą kompilacją głupich odpowiedzi na jeszcze głupsze pytania, gdzie młode pokolenie obsmarowano jako upośledzone. Debatę kończy się obecnie na felietonie Jacka Żakowskiego z najnowszej Polityki, pomstującego na neoliberalny system edukacji czy coś takiego.

Nawiasem mówiąc, jest czymś niesmacznym, kiedy pokolenie nie potrafiące robić przelewów, mówi coś o niedostosowaniu młodych ludzi do współczesnego świata. Schemat ten powtarza się zresztą co roku. Najpierw pojawia się nieśmiała teza o zidioceniu młodzieży. Następnie anegdotki z rozmów kwalifikacyjnych na studia, jakie to głuptasy z tego nowego rocznika. Na końcu zaś diagnoza, zawsze ta sama - zła szkoła – oraz garść lużnych pomysłów jak to naprawić. Najstraszniejsze, że zdziadzienie to obserwuje już u mojego pokolenia podstarzałych dwudziestoparolatków. Furorę robię memy o anielskim dzieciństwie bez komórek i internetu, za to z odrapanymi kolanami od sielskich zabaw.

Wydaje się, że w temacie tępej młodzieży brylować powinni kognitywiści i cała ferajna spod sztandaru neuroscience. Tymczasem w biciu na alarm przodują znający się na wszystkim socjo-filozofo-politolodzy. Oczywiście punkt widzenia nauki, diametralnie różni się od tego, co próbują wmówić nam publicyści. Fakty są dla nas, staruszków, okrutne. Ludzie z pokolenia na pokolenie są coraz mądrzejsi. Dzieci są średnio o 8 punktów IQ inteligentniejsze od swoich rodzice, kiedy byli w ich wieku. Dane te spowija zasłona milczenia, zaś różnego rodzaju propagandowe filmiki wmawiają nam, że młodym ludziom brakuje podstawowej wiedzy o wszystkim. Jeśli teraz młodzi ludzie wiedzą mało, to niby kiedy wiedzieli więcej?

Jak pisze Zbigniew Pietrasiński (założyciel SWPS), w książce o wymownym tytule "Ekspansja pięknych umysłów": dzisiejszy maturzysta wie o świecie więcej niż 10 największych mędrców starożytności razem wziętych, nawet, jeśli brakuje mu głębi ich przemyśleń. Różnica w funkcjonowaniu mózgu młodego pokolenia jest na tyle znaczące, że umysł ten ma już nawet swoją nazwę - iBrain. Jest to umysł wielozadaniowy, niezwykle kreatywny, ze świetną wyobraźnią przestrzenną i rozwiniętymi umiejętności konceptualnymi. Kuleją w nim natomiast kompetencje społeczne.

Dowodem upodlenia się gimbazy ma być spadek czytelnictwa. Wypieranie kultury tekstu przez bardziej naturalną, lepiej przyswajalną, atrakcyjniejszą kulturę wizualną (obrazkową) i audio-wizualną, starszych ludzi autentycznie przeraża. Książkę traktuje się jak swoisty fetysz, okropne jest już samo marginalizowanie słowo pisanego, nawet jeśli nie idą za tym żadne konsekwencje. Postulat porzucenie współczesnych możliwości przekazu dla archaicznych form komunikacji, to nic innego jak regres. Zastanawia mnie czy obecne nastolatki będą naśmiewać się z teraźniejszych maluchów? Tych maluchów, które obsługę tabletu przyswoiły sobie szybciej niż obsługę nocnika. Pod naszymi nogami rośnie prawdziwe pokolenie digital natives. Pokolenie, które nie rozumie statycznego, nieinteraktywnego obrazu. Z tymi to dopiero będzie ubaw. Ciekawe ile oni przeczytają książek?.

Syndrom wojny w Zatoce Perskiej (GWS - Gulf War Syndrom) to jedna z ciekawszych dolegliwości, jakie znamy. Na GWS składa się szeroka gama objawów, nie mających wyjaśnienia na bazie znanej diagnozy medycznej. Syndrom Wojny w Zatoce trudno nawet podpiąć pod współcześnie rozumianą koncepcję choroby. Mimo, iż debata nad GWS trwa od ponad 20 lat, wciąż nie ustalono, jakie dolegliwości miałyby znamionować syndrom. Wśród ponad 100 znajdziemy: przewlekłe zmęczenie, bezsenność, ból mięśni, bóle głowy, niestrawność, zaburzenia pamięci, wysypka i biegunka.

Według niektórych hipotez GWS może być roznoszony drogą płciową, a jednym z jego syndromów jest uczulenie na własną spermę. Jak na razie jedynym wspólnym mianownikiem syndromu Wojny w Zatoce jest uczestnictwo w Wojnie w Zatoce. Co ciekawe, chorują zarówno żołnierze piechoty jak i nieschodzący na ląd marynarze, a nawet lotnicy, którzy Zatokę Perską widywali jedynie z pokładu samolotu. Z 697 tysięcy amerykańskich weteranów, syndrom rozpoznaje u siebie od 60 do 250 tys. żołnierzy. Jest to wciąż znacznie mniej niż ich rodaków porwanych przez UFO, nie mniej weterani cieszą się w Stanach na tyle powszechnym szacunkiem, iż syndrom stał się przedmiotem poważnych badań.

Wciąż nie wiemy co jest przyczyną GWS. Najczęsciej wymienia się: trujące pożary ropy, broń biologiczna, stosowanie prze wojsko amerykańskie zubożonego uranu, szczepienia przeciwko wąglikowi, wszechobecne drobiny piasku, a nawet spaliny, jaki wydzielały się przy ogrzewaniu pustynnych namiotów. W 1996 roku panel ekspertów powołany przez prezydenta Clintona, utożsamił GWS z zespołem stresu pourazowego, co oczywiście nie spodobało się żołnierzom. Oznaczałoby to, że dolegliwości weteranów mają podłoże psychiczne, w przeciwieństwie do bliżej nieokreślonego czynnika, który to ukrywa rząd.

W 1998 Kongres uchwalił dwie ustawy pośrednio dotyczące syndromu Wojny w Zatoce. Ich konsekwencją były prawie nieograniczone środki na badania tej dziwnej choroby. Do tej pory ukazało się kilkaset badań, przy czym najgłośniejszym echem odbił się raport z końca 2008, wydany przez Research Advisory Committee on Gulf War Veterans' Illnesses. Jego autorzy sugerują, iż syndromu Wojny w Zatoce został wywołany podaniem żołnierzom bromku pirydostygminy (PB), który miał zneutralizować ewentualne gazy bojowy. Co ciekawe, mimo iż PB stosuje się w medycynie od 50 lat, literatura nie zna żadnych długotrwałych problem zdrowotnych kojarzonych z tą substancją. Co więcej, PB przyjęło jedynie 62% żołnierzy piechoty, co więc z resztą?

W sporze głos zabrał chyba największy autorytet, a więc National Academy of Sciences. Ich raport skupił się problemach metodologicznych. Konkluzje NAS są jądnak pełne współczucia i ubolewania nad losem weteranów. Zapewnia się ich, że rząd Stanów Zjednoczonych nie pozostawi ich samych sobie. Zarazem jak ognia unika się odpowiedzi na najbardziej fundamentalne pytanie - co to u licha za tajemnicza choroba? Uroku syndromu Wojny w Zatoce dodaje fakt, że różnorakie schorzenia pojawiły się u żołnierzy dopiero po powrocie do Stanów Zjednoczonych (u 40% dopiero po roku).

Najpewniej syndrom Wojny w Zatoce nie jest urojoną chorobą pokroju choroby Morgellonów czy zespołu Munchhausena. Historia zna aż nadto takich przykładów, gdzie samo doświadczenie wojennej atmosfery przekładało się na późniejszą kondycję zdrowotną. Zauważono na przykład, że utrata 5% towarzyszy broni, owocuje 50% wzrostem zapadalności na choroby układu krążenia, układu nerwowego i pokarmowego. U żołnierzy biorących udział w I Wojnie Światowej, późniejszy stan psychofizyczny weteranów określano mianem shell shocku.

Prawdziwy klucz do zrozumienia GWS przynosi analiza skutków Wojny w Wietnamie. Za sprawą zastosowania tam herbicydu znanego, jako czynnik pomarańczowy, od 1984 weteranom przysługuje odszkodowanie, jeśli wystąpi u nich jeden z 10 objawów. Każdemu, kto zachorował na m.in. raka prostaty, cukrzycę czy białaczkę, a uczestniczył w wojnie w Wietnamie, z zasady wypłaca się rządowe odszkodowanie. Każdą cukrzyce typu 2 u weteranów wojny wietnamskiej rząd USA bierze na siebie, jako skutek stosowania tęczowego herbicydu. Można sobie tylko wyobrazić, jakie sumy trafiłby na konta weteranów Wojny w Zatoce, gdyby udało się skojarzyć GWS z jakimś zaniechaniem lub niedopatrzeniem rządu.

Źródło choroby może leżeć też w histerii podsycanej przez środki masowego przekazu, jakoby weterani padli ofiarami broni chemicznej Saddama Husajna. Choć w czasie Wojny w Zatoce nigdy nie użyto takiej broni, wielu żołnierzy chorujących na GWS rozpoznaje u siebie objawy, które według nich są objawami zatrucia sarinem.

Jakiś czas temu Rafał Marszałek opisał na swoim blogu historię Melby Ketchum, badaczki Wielkiej Stopy. Melba jest którąś tam z kolei osobą, twierdzącą, iż jest w posiadaniu DNA Sasquatcha i jak jej podobni szaleńcy najpewniej święcie w to wierzy. Jako, że żadne czasopismo naukowe nie chciało przedrukować jej rewelacji, Melba postanowiła założyć swoje własne (w innej wersji, kupić już istniejące). W końcu da upust swoim intelektualnym zboczeniom, pod szyldem poważnej prasy naukowej.

Skąd u ludzi z tytułem naukowym potrzeba podążania taką futrzaną ścieżką kariery? Pomijając romantyczną wiarę w Sasquatcha słynnej brytyjskiej antropolożki Jane Goodall, są biolodzy, którzy znaczną cześć swojej kariery poświęcili Wielkiej Stopie. Takim upadłym umysłem jest ekscentryczny antropolog Grover Krantz. W swojej książkę Big Foot Prints na poważnie rozpatruje historie Jacko, dziecka Wielkiej Stopy, będącej mistyfikacją jeden z gazet. Za dowód istnienia Sasquatcha uznaje też filmy Ivana Marxa, człowieka który gdziekolwiek się nie udał i kiedy tylko miał kamerę, zawsze natrafiał na biegnące koło drogi Sasquatche. Krantz szokował zarówno mainstreamowych naukowców jak i kryptozoologów. Zasłynął zdaniem, że kiedy tylko ktoś zobaczy Sasquatcha powinien go zabić i odciąć największy kawał ciała, jaki zdoła unieść, najlepiej głowę, a gdyby ta była za wielka, odrąbać żuchwę.

Skąd ta obsesja, aby bzdurom o Sasquatchu nadawać naukową otoczkę? Do tej pory za DNA Sasquatcha robiły głównie futra łosia i niedźwiedzia. W ostatnim czasie największe nadzieje wiązano z próbkami z Gór Błękitnych, które okazały się syntetycznym, sztucznym włosiem. Fragmenty sierści zebrane w 2005 w Kanadzie, którymi podniecali się kryptozoolodzy, okazały się futrem bizona.

To, co skompromitowało środowisko kryptozoologów miało miejsce w roku 2008. Dwóch badaczy, Matthew Whitton i Rick Dyer ogłosiło odnalezienie ciała Wielkiej Stopy. Wybuchło spore zamieszanie, a sprawą zajął się Discovery Channel. Dowody zostały przedstawione na konferencji prasowej, transmitowanej przez telewizje kablowe w systemie pay per view. Owym dowodem okazało się zdjęcie wystającego z bagażnika kostiumu Sasquatcha, zaś próbka DNA pochodziła od oposa. Jeszcze przed rozpoczęciem konferencji, o sprawie bardzo krytycznie wypowiedział się Jeffrey Meldrum, antropolog z Uniwersytetu Idaho. Raziła go nienaukowa forma informowania o odkryciu. Meldrum, szef Bigfoot Field Reserchers Organization, jest obecnie jednym z nielicznych badaczy Wielkiej Stopy, posiadającym do tego formalne wykształcenie. Opinie, co do jego osoby są podzielone, nie mniej na pewno drzemie w nim doza krytycyzmu. Rok temu Meldrum wrócił z Rosji, gdzie został zaproszony przez badaczy syberyjskiego Yeti. Orzekł, że to, co tam widział, przypomina bardziej kampanię reklamową obwodu kemerowskiego, niż jakiekolwiek badania.

Należałoby dodać, że nie wszystko, co wychodzi spod pióra niedowiarków, jest tak dobre jakbyśmy sobie tego życzyli. Trzy lata temu światło dzienne ujrzała książka Joshu Buhsa The Life and Times of a Legend, gdzie za amerykańskimi opowieściami o Sasquatchu stać miała "symultaniczna metafora siebie i innego". Miłośników wyjaśnień kulturowych zainteresować powinna hipoteza Hughowa Trotti, gdyż istnieje spore podobieństwo pomiędzy pierwszymi opowieściami o Wielkiej Stopie, a niezwykle popularnymi w XVIII wieku powieściami podróżniczymi. John Burns, który jako pierwszy napisał o Wielkiej Stopie, mógł splagiatować ją z opowiadań Jonathana Swifta. To zresztą Burns ukuł termin Sasquatch, który jest zlepkiem słów oznaczających dzikiego człowieka w indiańskim języku salisz, nie mniej zlepkiem stworzonym przez Burnsa. Dodajmy do tego, że XIX-wieczne Sasquatche były ludźmi. Przypominały hipisów i żyły we wioskach. Sasquatche miały co prawda długie włosy, ale nie miały żadnego futra, były ludźmi.

Legenda o Sasquatchu została zapomniana na dziesięciolecia i wróciła dopiero w 1957. Wówczas to jeden z kanadyjskich radnych, w ramach zabaw mających uczcić 100-lecie Kolumbii Brytyjskiej, wymyślił polowanie na mitycznego dzikiego człowieka. Wszystko działo się w humorystycznej konwencji, w której kobiety poprzebierane w stroje XIX-wiecznych dziewcząt miały robić za przynętę dla dzikiej bestii. O ironio, po jakimś czasie, zaczęli pojawiać się ludzie, którzy naprawdę widzieli Sasquatcha. Wśród nich takie indywidua jak Albert Ostman, który twierdził, że kilkadziesiąt lat wcześniej był zakładnikiem klanu Wielkich Stóp. Dziś trudno znaleźć jedno, dominujące wyobrażenie Sasquatcha. Są doniesienia, w których Sasquatch jest krwiożerczą małpą, w innych rysuje na ziemi tajemnicze znaki, w jeszcze innych chodzi w obdartych spodniach. Modnym staje się wyjaśnienie paranormalne, gdzie Wielka Stopa jest postacią astralną. Czymkolwiek jest Sasquatch, prawie na pewno nie istnieje.